Tết Cơm mới 10 tháng 10 âm lịch: mâm cỗ gạo mới của người miền Bắc và bát nước mắm trên mâm

Ngày trước, khi lúa mùa gặt xong, phơi khô, xay giã thành hạt gạo đầu tiên, các bà các mẹ miền Bắc chưa vội nấu ăn ngay. Nồi cơm gạo mới đầu tiên phải được dâng lên bàn thờ tổ tiên. Đó là Tết Cơm mới, còn gọi là Tết Thường tân, thường làm vào ngày 10 tháng 10 âm lịch. Năm 2026, ngày này rơi vào thứ Tư, 18/11 dương lịch. Mâm cỗ không cầu kỳ: bát cơm gạo mới, đĩa cá, đĩa rau, và bát nước mắm để chấm.

Tết Cơm mới là tết gì

Tết Cơm mới là lễ báo vụ của nhà nông. Sau một vụ mùa vất vả, người ta dâng hạt gạo mới để cảm ơn tổ tiên, trời đất đã cho mùa màng, rồi cả nhà mới cùng ăn bữa cơm gạo mới. Không phải nhà nào, làng nào cũng làm đúng ngày 10 tháng 10. Có nơi làm sớm hơn, có nơi làm ngay sau khi gặt, tùy vụ lúa từng vùng. Ở thành phố bây giờ, nhiều nhà không còn ruộng, nhưng vẫn giữ lệ mua gạo mới về nấu bữa cơm sum họp.

Mâm cỗ Cơm mới có gì

Mâm cỗ Cơm mới khác mâm cỗ Tết Nguyên đán ở chỗ giản dị. Không cần bánh chưng, giò chả đầy mâm. Cái chính là hạt gạo mới, còn lại là những món nhà nông có sẵn.

• Bát cơm gạo mới. Gạo mới thơm, dẻo, nấu xong để nguyên bát đầy dâng lên trước.
• Xôi hoặc cốm. Nhiều nhà đồ thêm đĩa xôi nếp mới, hoặc bày đĩa cốm.
• Đĩa cá. Cá kho, cá rán, tùy nhà. Vùng ven biển có thể là cá biển, vùng đồng có thể là cá đồng.
• Đĩa rau luộc, bát canh. Rau vườn nhà, canh cua, canh rau.
• Bát nước mắm. Bữa cơm miền Bắc thiếu gì thì thiếu, không thể thiếu bát nước mắm để chấm rau, chấm cá.

Bát nước mắm trong bữa cơm gạo mới

Cơm gạo mới ngọt và thơm, nên ăn với những món đơn giản mới cảm được hạt gạo. Bát nước mắm trên mâm cỗ không cần pha cầu kỳ. Rót mắm nguyên chất ra bát nhỏ, thêm vài lát ớt, vắt chút chanh là đủ để chấm rau luộc, chấm cá.

Chấm mắm nguyên chất thì nên chọn dòng đạm cao, vị đậm mà hậu ngọt, như Chắt Cá Thu 35ºN của Quang Hải, dòng đạt OCOP 5 sao Quốc gia. Khi nào nên chấm mắm nguyên chất, khi nào nên pha, có ở bài thịt luộc chấm mắm nguyên chất.

Gạo mới và mắm Cát Hải: hai thứ cùng chờ mùa

Hạt gạo mới phải đợi một vụ lúa mới có. Chai mắm truyền thống cũng phải đợi. Ở Quang Hải, một mẻ chượp ủ từ 12 đến 24 tháng mới cho mắm, tùy loại cá và thời tiết. Có lẽ vì vậy mà người làm mắm hiểu cái quý của bát cơm gạo mới: thứ gì làm theo mùa, theo nhịp trời, đều không vội được. Chuyện mẻ chượp chín ra sao, anh chị đọc ở bài một mẻ chượp Cát Hải ủ bao lâu.

Giữ lệ Cơm mới ở thành phố

Không có ruộng, nhà mình vẫn giữ được lệ này theo cách gọn:

• Mua một túi gạo mới vụ mùa, nấu nồi cơm đầu tiên dâng lên bàn thờ.
• Nấu bữa tối có đĩa cá, đĩa rau luộc, bát canh, bát nước mắm, gọi con cháu về ăn cùng.
• Kể cho con trẻ nghe vì sao có bữa cơm này. Nhiều đứa trẻ thành phố chưa từng thấy ruộng lúa chín.

Muốn biết thêm về Quang Hải và hơn 70 năm nghề mắm, mời anh chị xem trang về chúng tôi.

Hỏi nhanh

Tết Cơm mới năm 2026 vào ngày nào? Ngày 10 tháng 10 âm lịch, tức thứ Tư, 18/11/2026 dương lịch. Nhiều nhà làm vào ngày khác trong tháng 10 âm lịch, tùy lệ làng.

Mâm cỗ Cơm mới có bắt buộc món gì không? Cốt là bát cơm gạo mới. Các món khác tùy nhà, thường là cá, rau, canh và bát nước mắm.

Mua Chắt Cá Thu 35ºN ở đâu? Ở gian Shopee chính hãng, các đại lý mắm Quang Hải, hoặc gọi 076 2233 666.